Category Archives: Γιώργος Πινακούλας

Ναυαγίων ναυάγια

traditional-prints-and-posters

Η ιστορία του ανθρώπου είναι, θα μπορούσαμε να πούμε, μια ιστορία ναυαγίων. Κάθε θαλασσινό ταξίδι, απ’ την πιο αρχαία εποχή μέχρι τις μέρες μας, έρχεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο του ναυαγίου. Κάθε τολμηρή έξοδος στην ανοιχτή θάλασσα, κάθε περιπετειώδης αναζήτηση στον ωκεανό κινδυνεύει με πλήρη καταστροφή και αποτυχία, με βύθιση του πλοίου και πνιγμό των επιβατών. Και όπως η σκοτεινή και αδάμαστη θάλασσα εξάπτει τη φαντασία και τα όνειρα, έτσι και το ναυάγιο τσακίζει τις ελπίδες και συντρίβει τις μεγάλες προσδοκίες. Συνέχεια

Αλλόκοτος ελληνισμός

enas-allokotos-ellhnismos-dokimio-gia-thn-oriakh-ebeiria-twn-idewnΛίγο πριν απ’ το σφύριγμα της λήξης, λίγο πριν απ’ την εκπνοή του 2016, η Γιώτα Κριτσέλη και οι εκδόσεις Κίχλη μάς έκαναν ένα εξαιρετικό δώρο: το σπουδαίο βιβλίο του Νικήτα Σινιόσογλου Αλλόκοτος ελληνισμός. Δοκίμιο για την οριακή εμπειρία των ιδεών.

Το βιβλίο του Σινιόσογλου είναι ειδολογικά δυσκατάτακτο, καθώς κινείται μεταξύ δοκιμίου, λογοτεχνίας και ακαδημαϊκής μελέτης. Συνδυάζει στοιχεία και των τριών ειδών: τη διανοητική ελευθερία του δοκιμίου, την εκλεπτυσμένη έκφραση της λογοτεχνίας και την επιστημονική ακρίβεια της μελέτης. Συνέχεια

Η μοναξιά του μυθιστοριογράφου

Treasure-island01Στο Βήμα της περασμένης Κυριακής, στο πλαίσιο της εν εξελίξει συζήτησης περί μυθιστορήματος, δημοσιεύτηκε το άρθρο του Κώστα Σπαθαράκη με τίτλο «Ο υψηλός πήχης και η στροφή στο διήγημα» (http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=821502). Το κείμενο του Σπαθαράκη είναι πολύ όμορφο, ίσως το πιο περίτεχνο απ’ όσα έχουν δημοσιευτεί μέχρι τώρα: ωραίο γλωσσικά, ευφυές ως προς την επιχειρηματολογία, πλούσιο σε ιδέες. Ταυτόχρονα όμως είναι και το πιο παραπλανητικό: ο συγγραφέας του δεν απαντά στο ερώτημα αν υπάρχει ή όχι νεοελληνικό μυθιστόρημα, δεν ασχολείται με το αισθητικό ζήτημα. Ο Σπαθαράκης μεταθέτει τη συζήτηση στο χώρο των ιδεών, στις συνθήκες δημιουργίας της λογοτεχνίας και στην ιστορία της κριτικής. Με άλλα λόγια, εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι γιατί γίνεται στην παρούσα ιστορική συγκυρία η συζήτηση περί μυθιστορήματος και ποιες είναι οι συνέπειές της. Συνέχεια

Αριστοκρατία, φιλοδοξία, μυθιστόρημα

Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog

Την περασμένη Κυριακή δημοσιεύτηκε στο Βήμα το ωραίο κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη με τίτλο «Bildungsroman και φιλοδοξία» (http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=820068). Αυτό το κείμενο αποτελεί τη συνεισφορά της στην εν εξελίξει συζήτηση περί νεοελληνικού μυθιστορήματος που διοργάνωσε η εφημερίδα. Αντίθετα με τα υπόλοιπα κείμενα του αφιερώματος που έχουν δημοσιευτεί μέχρι στιγμής, η Καστρινάκη δεν πιστεύει ότι υπάρχει νεοελληνικό μυθιστόρημα. Το τονίζει τόσο στην αρχή όσο και στο τέλος του άρθρου της: «Δεν είναι ανυπόστατη φήμη ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε (ή μήπως να πούμε: δεν είχαμε) μυθιστόρημα. Αυτό το πελώριο ευρωπαϊκό είδος που γεννήθηκε στον 18ο αιώνα και άνθησε στον 19ο γνώρισε σαφώς μια περιορισμένη εκπροσώπηση στη χώρα μας. Δεν είχαμε Μπαλζάκ, δεν είχαμε Σταντάλ, ούτε Ντίκενς, ούτε Τολστόι. Είχαμε ορισμένους συγγραφείς που προσπαθούσαν να τους μοιάσουν. Αλλά συνήθως αποτύγχαναν […] Η σημερινή πληθώρα των μυθιστορημάτων δεν σημαίνει ακριβώς ότι κάτι κατακτήσαμε και στο επίπεδο της ποιότητας.» Συνέχεια

Το νεοελληνικό μυθιστόρημα και άλλα φανταστικά όντα

Blemmyes-gallica-12148-btv1b8447838j-f64

Κάθε φυλή που σέβεται τον εαυτό της πιστεύει στην ύπαρξη ανύπαρκτων όντων. Για παράδειγμα, ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Λιβύης ήταν πεπεισμένοι πως στα ανατολικά της χώρας τους, ανάμεσα σε διάφορα άγρια θηρία, ζούσαν «καὶ οἱ κυνοκέφαλοι καὶ οἱ ἀκέφαλοι οἱ ἐν τοῖσι στήθεσι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχοντες». Δεν είχε ιδιαίτερη σημασία για τους αρχαίους Λίβυους πως αυτά τα όντα δεν υπήρχαν. Σημασία είχε που πίστευαν στην ύπαρξή τους. Παρόμοια λοιπόν με τους αρχαίους Λίβυους και με άλλες τέτοιες φυλές, η φυλή των Ελλήνων φιλολόγων πιστεύει στην ύπαρξη του νεοελληνικού μυθιστορήματος. Δεν έχει σημασία που νεοελληνικό μυθιστόρημα δεν υπάρχει. Σημασία έχει που πιστεύουμε στην ύπαρξή του. Μπορούμε μάλιστα να το περιγράψουμε και με ακρίβεια, όπως οι αρχαίοι Λίβυοι περιέγραφαν εκείνους τους ανθρώπους που είχαν κεφάλια σκύλων ή δεν είχαν καθόλου κεφάλι και είχαν τα μάτια στο στήθος. Συνέχεια

Οι πρωτόπλαστοι

Bosch-Hieronymus-Garden-of-Earthly-Delights_center_panel

Το μυθιστόρημα του Σωφρόνη Σωφρονίου Οι πρωτόπλαστοι κυκλοφόρησε τον Ιούνιο 2015 από το Ροδακιό. Παρότι είναι το πρώτο μυθιστόρημα του συγγραφέα, δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να χαρακτηριστεί πρωτόλειο. Αντίθετα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι καρπός μιας πρώιμα κατακτημένης ωριμότητας. Συνέχεια

Μάκβεθ

macbeth11

Ο Μάκβεθ, στρατηγός του βασιλιά της Σκωτίας, καταστέλλει την επανάσταση. Χάρη σ’ αυτόν, χάρη στην αφοσίωσή του στον βασιλιά, αποκαθίσταται η ειρήνη στη χώρα, ο πόλεμος τελειώνει.

Στο δρόμο όμως του Μάκβεθ εμφανίζονται τρεις μάγισσες και προφητεύουν ότι θα γίνει βασιλιάς. Κι έτσι θα γεννηθεί μέσα του μια επιθυμία που δεν υπήρχε προηγουμένως, ο πόθος για την εξουσία. Και η γυναίκα του θα υποδαυλίσει αυτό τον πόθο: Όταν ο βασιλιάς Ντάνκαν θα έρθει στο σπίτι τους, η λαίδη Μάκβεθ θα οπλίσει το χέρι του άντρα της και θα τον σπρώξει να τον δολοφονήσει. Συνέχεια