Ένας γελαστός κι ελεύθερος άνθρωπος

1280x720-eGq

Ο μέγας Τζιμάκος, που μας άφησε αιφνίδια το περασμένο Σάββατο, ήταν ένας αυθεντικός λαϊκός καλλιτέχνης: τραγουδιστής και στιχουργός, ηθοποιός και κωμικός περφόρμερ, για χρόνια ραδιοφωνικός παραγωγός και ενίοτε τηλεοπτικός σόουμαν. Όπως ο Αριστοφάνης και οι μεγάλοι κωμικοί όλων των εποχών, διασκέδαζε και ταυτόχρονα δίδασκε το κοινό του. Σατίριζε του πάντες και τα πάντα, σάρκαζε και αυτοσαρκαζόταν, χωρίς ποτέ να χάνει την ελαφρότητα και την καλή καρδιά του γνήσιου καρναβαλιστή. Το σκανταλιάρικο βλέμμα και το πονηρό του χαμόγελο ήταν πάντα καλόκαρδα· όσο σκληρή κι αν ήταν η σάτιρά του για πρόσωπα και καταστάσεις, ποτέ δεν είχε κακία.

Ο Τζίμης Πανούσης ήταν επίσης ένας πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος. Δε στρατεύτηκε ποτέ σε κανένα κόμμα, δεν πίστευε σε κανένα θρήσκευμα και δόγμα, δεν υπηρέτησε κανένα έθνος, δεν εντάχθηκε σε καμία  κλίκα ή συντεχνία. Είχε το θάρρος και την παρρησία να βρίζει κατάμουτρα τους πολιτικούς, την Εκκλησία, τα κάθε είδους εθνικά σύμβολα, το εγχώριο σταρ σύστεμ, τις αθλητικές ομάδες, τον μέσο Νεοέλληνα που «φουσκώνει τα βυζιά του με ορμόνες» και «κάνει τα παιδιά του μαριονέτες». Διαρκώς σε σύγκρουση με κάθε στράτευση και οπαδισμό, υποστήριζε με το παράδειγμά του –και με μεγάλο προσωπικό κόστος– την ατομική ελευθερία και την αυτόνομη προσωπική καλλιέργεια χωρίς άνωθεν νουθεσίες και ντιρεκτίβες.

Το καλοκαίρι που μας πέρασε, το τελευταίο καλοκαίρι της ζωής του, ενσάρκωσε τον Τρυγαίο της αριστοφανικής Ειρήνης. Και το έκανε με τόση τελειότητα που ο θεατής δεν μπορούσε να ξεχωρίσει το ρόλο απ’ τον ηθοποιό. Όλη η παράσταση στηρίχτηκε πάνω του: ο Τρυγαίος-Τζιμάκος έδινε τον τόνο και το ρυθμό. Όλοι οι υπόλοιποι έπρεπε να χορέψουν στη μουσική του. Έλεγε τα δικά του αστεία, αυτά που ο κόσμος ήξερε από τις παραστάσεις του, και οι θεατές ξεκαρδίζονταν. Και υπηρέτησε με πιστότητα το αριστοφανικό σχέδιο. Ο Αριστοφάνης σίγουρα θα χαιρόταν να έβλεπε στη θέση του αυτόν τον γνήσιο πνευματικό του απόγονο. Γιατί ο Τζιμάκος ήξερε να κάνει τους θεατές του να ξεκαρδίζονται με ωραία αστεία, με αυθεντικό λαϊκό χιούμορ, και ταυτόχρονα να υπενθυμίζει την πικρή τραγικότητα της ζωής.

Για τον Τζιμάκο ταιριάζει τέλεια η περιγραφή του Σωκράτη που φιλοτέχνησε κάποτε ένας άλλος μεγάλος αριστοφανικός, ο Ραμπελαί:

[…] βλέποντας το εξωτερικό του και κρίνοντας από την εμφάνισή του, δε θα δίνατε ούτε μία κρεμμυδόφλουδα γι’ αυτόν, τόσο άσχημος ήταν στο σώμα και γελοίος στη συμπεριφορά του, […] απλός στις συνήθειές του, παρακατιανός στο ντύσιμο, […] ανίκανος για οποιοδήποτε δημόσιο λειτούργημα, πάντα γελαζούμενος, πάντα έτοιμος να τσουγκρίσει το ποτήρι του με όλους, πάντα περιγελαστής […] Ανοίγοντας όμως αυτό το κουτί, θα βρίσκατε μέσα του ένα ουράνιο κι αξετίμητο άρωμα: διάνοια παραπάνω από ανθρώπινη, δύναμη ψυχής θαυμαστή, θάρρος ακαταμάχητο, […] γαλήνη αδιαφιλονίκητη, παρρησία τελειότατη, έλλειψη εκτίμησης απίστευτη προς ό,τι κάνει τους ανθρώπους να ξενυχτούν, να πιλαλούν, να μοχθούν, να θαλασσοδέρνονται και ν’ αλληλομάχονται.[1]

Ο Τζιμάκος είχε συναίσθηση του κινδύνου να πεθάνει από στιγμή σε στιγμή μετά την καρδιακή προσβολή που υπέστη επί σκηνής τον Δεκέμβριο. Γι’ αυτό και η ανακοίνωση της αναβολής των παραστάσεών του έγραφε: «λόγω αιφνίδιου θανάτου που αναβλήθηκε επ’ αόριστον». Δυστυχώς για μας, το επ’ αόριστον οριστικοποιήθηκε πολύ γρήγορα. Τώρα όμως κάποιοι άλλοι θα χαίρονται σίγουρα το βροντερό καλόκαρδο γέλιο του!

[1] Φρανσουά Ραμπελαί, Γαργαντούας και Πανταγκρυέλ, μτφρ. Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής, Εστία, Αθήνα 42012, σελ. 53-54.

Γιώργος Πινακούλας

 

Advertisements

Tagged: ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: