Αλλόκοτος ελληνισμός

enas-allokotos-ellhnismos-dokimio-gia-thn-oriakh-ebeiria-twn-idewnΛίγο πριν απ’ το σφύριγμα της λήξης, λίγο πριν απ’ την εκπνοή του 2016, η Γιώτα Κριτσέλη και οι εκδόσεις Κίχλη μάς έκαναν ένα εξαιρετικό δώρο: το σπουδαίο βιβλίο του Νικήτα Σινιόσογλου Αλλόκοτος ελληνισμός. Δοκίμιο για την οριακή εμπειρία των ιδεών.

Το βιβλίο του Σινιόσογλου είναι ειδολογικά δυσκατάτακτο, καθώς κινείται μεταξύ δοκιμίου, λογοτεχνίας και ακαδημαϊκής μελέτης. Συνδυάζει στοιχεία και των τριών ειδών: τη διανοητική ελευθερία του δοκιμίου, την εκλεπτυσμένη έκφραση της λογοτεχνίας και την επιστημονική ακρίβεια της μελέτης.

Ο Αλλόκοτος ελληνισμός αποτελείται από εφτά δοκίμια, που εξετάζουν ισάριθμους στοχαστές: τον Κυριακό Αγκωνίτη, τον Γεώργιο Πλήθωνα, τον Μιχαήλ Μάρουλλο Ταρχανιώτη, τον Χριστόδουλο Παμπλέκη, τον Θεόφιλο Καΐρη, τον Παναγιώτη Σοφιανόπουλο, τον Κωνσταντίνο Σιμωνίδη. Καθένας απ’ αυτούς, σύμφωνα με τον συγγραφέα, εξερευνά κάποιο άκρο, κάποιο όριο της σκέψης και των ιδεών· καθένας τους απομακρύνεται, με ριζοσπαστικό τρόπο, απ’ την ακίνδυνη μεσότητα και προσεγγίζει ριψοκίνδυνα κάποια εσχατιά της διανοητικής ζωής. Πιο συγκεκριμένα, ο Αγκωνίτης ενσαρκώνει την περιπλάνηση, ο Πλήθων την ουτοπία, ο Ταρχανιώτης τον εκτοπισμό, ο Παμπλέκης τη βλασφημία, ο Καΐρης την αίρεση, ο Σοφιανόπουλος το αλλόκοτο, ο Σιμωνίδης την ψευδολογία.

Ο συγγραφέας, αποδεικνύοντας και τη γερή θεωρητική του κατάρτιση, μελετά καθέναν απ’ τους εφτά στοχαστές μέσω ενός σύγχρονου διανοητή. Έτσι, ο Αγκωνίτης εξετάζεται υπό το πρίσμα της φιλοσοφίας του Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Πλήθωνας υπό το πρίσμα της σκέψης του Εμίλ Σιοράν, ο Ταρχανιώτης υπό το πρίσμα της θεωρίας του Ντενί ντε Ρουζμόν, ο Καΐρης υπό το πρίσμα των προσεγγίσεων του Ζαν Σταρομπίνσκι και του Άλφρεντ Σουτς, ο Σοφιανόπουλος υπό το πρίσμα των παρατηρήσεων του Φρόυντ, και ο Σιμωνίδης υπό το πρίσμα του Λούντβιχ Βιττγκεντστάιν.

Οι εφτά υπό εξέταση στοχαστές αποτελούν, για τον Σινιόσογλου, αποκρυσταλλώσεις συλλογικών αναζητήσεων του νέου ελληνισμού αλλά ταυτόχρονα και ατομικές περιπλανήσεις, που τους φέρνουν σε ένταση ή και σύγκρουση με την κοινότητα στην οποία ανήκουν. Για την ακρίβεια, σχεδόν όλοι τους ζουν, γεωγραφικά ή διανοητικά, στο μεταίχμιο: μεταξύ Δύσης και Ανατολής, μεταξύ ατομικότητας και συλλογικότητας, μεταξύ νεωτερικότητας και παραδοσιοκρατίας, μεταξύ ορθού λόγου και παράνοιας. Οι τρεις πρώτοι –Αγκωνίτης, Πλήθων και Ταρχανιώτης– εκπροσωπούν το πνεύμα της επερχόμενης Αναγέννησης στην παρακμάζουσα και τελικά θνήσκουσα βυζαντινή αυτοκρατορία του δέκατου πέμπτου αιώνα. Ο Παμπλέκης τοποθετείται «ενδιαμέσως», εκπροσωπώντας τον ριζοσπαστικό αντιθρησκευτικό Διαφωτισμό στην Ελλάδα του δέκατου όγδοου αιώνα. Οι τρεις τελευταίοι –Καΐρης, Σοφιανόπουλος και Σιμωνίδης– ζουν και δρουν στην Ελλάδα του δέκατου ένατου αιώνα, στο νεοελληνικό εθνικό κράτος, που ήταν ακόμα εν τη γενέσει του και αναζητούσε αγωνιωδώς τις πνευματικές βάσεις επί των οποίων θα στήριζε την ύπαρξή του.

Γιώργος Πινακούλας

Advertisements

Tagged: , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: