Ιστορικές-πολιτισμικές θέσεις και οι προϋποθέσεις μιας χριστιανικής κοσμοαντίληψης

416x0ep5ael

Διάλεξη πρώτη
11/24 Αυγούστου 1921[1]

Η αφαίρεση του ιστορικού φλοιού του χριστιανισμού οδηγεί στην αποδόμησή του, όπως στην περίπτωση του προτεσταντισμού.

Δεν υφίσταται στην ολότητα, αλλά υπάρχει, ωστόσο, ένα συγκεκριμένο διάγραμμα της χριστιανικής κοσμοαντίληψης. Το κακό βρίσκεται στην απουσία της εκκλησιαστικής κοσμοαντίληψης.

Ο χριστιανισμός δεν ήταν μία διδασκαλία της αθανασίας της ψυχής, αλλά της ανάστασης των νεκρών. Στις μέρες μας η περιθωριοποίηση της ανάστασης του Χριστού οδηγεί στην απώλεια της επίγνωσης της βαθιάς ενότητας των διδαχών του Χριστού.

Η απατηλότητα της απολογητικής συνίσταται στο γεγονός πως υποδεικνύει μόνο τις αντιφάσεις, χωρίς να εισάγει νέο υλικό που απαντά περισσότερο βαθιά και πειστικά στις απαιτήσεις του πνεύματος μας. Η εσωτερική αντίφαση δεν είναι σημάδι ψεύδους αλλά εσωτερικής ειλικρίνειας. Η αναφορά σε αντιφάσεις σημαίνει την αποτυχία κατανόησης της ανθρώπινης φύσης. Η ζωντανή σκέψη είναι γεμάτη αντιφάσεις, όπως στην περίπτωση των αντινομιών του χριστιανισμού. Η αντιφατικότητα σχετίζεται με τα νοούμενα βάθη της αίσθησής μας για τον κόσμο.

Η διαφορά μεταξύ ζωντανών και άψυχων αντιδράσεων στις συνέπειες της αποδόμησης.

Ο πιστός οφείλει να έχει μια ζωντανή απόκριση στον αντίλογο. Η ζωντανή αντίδραση προϋποθέτει την επίγνωση της ζωντανής εσωτερικής δημιουργικότητας. Η χριστιανική αλήθεια μπορεί να δημιουργεί εσωτερικά ένα ζωντανό στήριγμα στην αγώνα μας για τον Χριστό. Μέχρις ότου η προσοχή να στραφεί στον σχηματισμό μιας χριστιανικής κοσμοαντίληψης, η απολογητική θα έχει μόνο παρηγορητική αξία. Ο στόχος μας είναι η θεμελίωση μιας χριστιανικής κοσμοαντίληψης.

Η άρνηση του χριστιανισμού από το πνεύμα του συστήματος. Οτιδήποτε ισχυρίζεται πως απαντά σε όλες τις ερωτήσεις δεν έχει καμία θέση στον χριστιανισμό. Από οπουδήποτε κι αν ξεκινήσουμε, θα δούμε ότι έπρεπε να έχουμε αρχίσει και με κάτι άλλο επίσης· έτσι συμβαίνει με κάθε ζωντανή οντότητα.

Η μέθοδός μας θα είναι η διαλεκτική. Ποίηση, όχι κάποιο συστηματικό σύγγραμα. Ο Απόστολος Παύλος δεν έγραψε σε οργανωμένες ενότητες. H χρήση επικεφαλίδων στρεβλώνει την ουσία της Αγίας Γραφής.

Η αρχή της μουσικής, η οποία είναι βαθιά και οργανικά εσωτερική, δεν είναι συστηματική.

Τα μοτίβα και οι μελωδίες θα να επαναληφθούν σε διαφορετικούς συνδυασμούς και θα εξηγηθούν. Οι διαλέξεις μας για την κοσμοαντίληψη θα έχουν ιστορικό χαρακτήρα· θα μας απασχολήσουν ιστορικές προσωπικότητες και θα μάθουμε από αυτές.

Πρέπει να εξεταστεί η θέση του καθενός στην ιστορία. Η στάση μας για τις απόψεις καθενός θα καθοριστεί αποκλειστικά βάσει του χριστιανισμού. Ποια είναι η δική μας θέση στην ιστορία;

Ο ρυθμός της ψυχικής μας ζωής. Ο ύπνος καταλαμβάνει το ένα τρίτο της ζωής μας. Ο ύπνος παρέχει πολύ υλικό για την αυτογνωσία μας. Πάρα πολλές αποκαλύψεις έχουν συμβεί κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ο ύπνος χρωματίζει την ψυχική μας ζωή. Αυτό συμβαίνει απαλά, με ένα θηλυκό τρόπο: όταν αλλάζουμε τις πεποιθήσεις μας, δεν προβληματιζόμαστε για τις πηγές.

Ιδιωτική αποκάλυψη. Η έντασή της είναι αρκετά κοινή. Λίγοι είναι οι άνθρωποι που στη διάρκεια του ύπνου τους δεν έχουν έρθει σε επαφή με άλλους κόσμους. Η ψυχή αγγίζει τις βαθιές και θρεπτικές για τη ζωή ρίζες της πραγματικότητας.

Ο ύπνος αποκαλύπτει πτυχές της ζωής ελάχιστα γνωστές σε μας. Οι πολιτισμικές εποχές ζουν υπό την κυριαρχία είτε της ημερήσιας είτε της νυχτερινής συνείδησης. Ο ρυθμός των ημερήσιων ή των νυχτερινών δυνάμεων καταλαμβάνει την ίδια θέση, αλλά ο τόνος διαφέρει: υψηλότερος σε μία περίοδο, χαμηλότερος σε μια άλλη. Η ιστορία έχει ημέρες και νύχτες. Στις περιόδους της νύχτας επικρατεί το μυστικιστικό στοιχείο, η νοούμενη βούληση, η ευαισθησία, η θηλυκότητα. Οι ημερήσιες περίοδοι της ιστορίας χαρακτηρίζεται από μια πιο ενεργή, επιφανειακή αλληλεπίδραση με τον κόσμο, τη φαινομενική βούληση, την αρρενωπότητα. Ο Μεσαίωνας ήταν μια περίοδος της νύχτας· οι νέοι χρόνοι είναι μια περίοδος της ημέρας. Τώρα είμαστε τώρα στο κατώφλι ενός νέου Μεσαίωνα. Στο βάθος της η χριστιανική κοσμοαντίληψη είναι μεσαιωνική. Στους νέους χρόνους η συγκεκριμένη κοσμοαντίληψη είναι άχρηστη. Η παρούσα επιστροφή στην χριστιανική κοσμοαντίληψη μας δείχνει πως είμαστε στο κατώφλι ενός Μεσαίωνα.

[1] Οι ημερομηνίες αναγράφονται κάποιες φορές με το παλαιό και το νέο ημερολόγιο και κάποιες άλλες μόνο με το παλαιό.

π. Πάβελ Φλορένσκι

Μετάφραση: Άρις Δημακάκος

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: