Καφετέριας εγκώμιον

At-the-Cafe-xx-Jean-Beraud

Πολύ συχνά –ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, με την οικονομική κρίση– το καφενείο και η καφετέρια, και η συνήθεια των Ελλήνων να περνούν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους εκεί, γίνονται αντικείμενο οξείας κριτικής ή και σκληρής επίθεσης. Αυτή η κριτική και η επίθεση γίνονται από διαμορφωτές της κοινής γνώμης: δημοσιογράφους, λογοτέχνες, στοχαστές, ακόμη και από φιλοσόφους, όπως για παράδειγμα ο Στέλιος Ράμφος.

Ο Ράμφος αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα σε μια πρόσφατη ομιλία του σε προεκλογική συγκέντρωση του Ποταμιού. Σύμφωνα με τον Ράμφο, το καφενείο και η καφετέρια είναι ο «τόπος της παλιάς Ελλάδας»· και το γεγονός πως ανοίγουν συνεχώς τέτοια μαγαζιά, την ώρα που κλείνουν άλλα, πιο σημαντικά, είναι απόδειξη της βαθιάς παρακμής και της επί αιώνες στρεβλής νοοτροπίας μας – είναι ένα σύμπτωμα του ανθρωπολογικού προβλήματος του νέου ελληνισμού. Δεν μπορούμε να αντιδρούμε στην οικονομική κρίση, υποστηρίζει ο φιλόσοφος, πηγαίνοντας στο καφενείο και πίνοντας φραπέ. Πρέπει να ανασκουμπωθούμε και να δουλέψουμε. Το καφενείο συνδέεται με τη χαλάρωση και τη σχόλη, ενώ τώρα πρέπει να εργαστούμε, πρέπει να παραγάγουμε και να δημιουργήσουμε.

Το καφενείο και η κουλτούρα του δεν είναι βέβαια ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των Ελλήνων, όπως υποστηρίζει ο Ράμφος. Τίποτε δεν είναι αναληθέστερο απ’ αυτό. Το καφενείο, η καφετέρια, το καφέ είναι ένας παγκόσμιος χρονότοπος· είναι ο τόπος και ο χρόνος όπου συμβαίνουν σχεδόν τα πάντα: εκεί συναντιούνται δυο φίλοι για να τα πούνε μετά από καιρό· εκεί τριγυρνά ο λαχειοπώλης για να πουλήσει τα λαχεία του και ο μικροπωλητής για να εκθέσει την πραμάτεια του· εκεί γνωρίζονται άνθρωποι άγνωστοι μέχρι τότε μεταξύ τους· εκεί έχουν ένα γρήγορο μίτινγκ δυο μάνατζερ για να κλείσουν κάποια δουλειά, ενώ το κινητό τους χτυπάει ασταμάτητα· εκεί αράζουν γέροντες αλλά και νεότεροι αργόσχολοι και συζητούν επί παντός του επιστητού και λύνουν όλα τα προβλήματα της ανθρωπότητας· εκεί κάθονται ήρεμα ευτυχισμένα ζευγάρια κι απολαμβάνουν τον κυριακάτικο ήλιο, ενώ τα παιδιά τους παίζουν στην παρακείμενη παιδική χαρά· εκεί εμφανίζονται απ’ το πουθενά ζητιάνοι και περιθωριακοί, κι ακούν έναν καλό λόγο ή τους κερνάνε ένα τσιγάρο. Η καφετέρια επιτελεί στην εποχή μας –στην εποχή της μεταμοντέρνας παγκοσμιοποίησης– το ρόλο που επιτελούσε σε άλλες εποχές η αγορά, το παζάρι, η εκκλησία, η πλατεία, χρονότοποι που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά ο ρόλος τους έχει περιοριστεί.

Ποιο είναι το βασικό στοιχείο του χρονότοπου της καφετέριας; Ο αργός χρόνος. Είναι ένας τόπος όπου ο χρόνος επιβραδύνεται και διαστέλλεται. Όπως έχει δείξει ο Τ. Χ. Έρικσεν στο ωραίο βιβλίο του Η τυραννία της στιγμής, ο χρόνος επιταχύνεται σήμερα όλο και περισσότερο. Ο γρήγορος χρόνος εκτοπίζει με τη βία τον αργό χρόνο, που είναι όμως αναγκαίος για τον άνθρωπο. Η καφετέρια λοιπόν είναι μια νησίδα αργού χρόνου μέσα στον ωκεανό του γρήγορου χρόνου που κατατρώει τα πάντα και απειλεί με εξαφάνιση το στοχασμό, τη δημιουργικότητα, τις ζεστές ανθρώπινες σχέσεις. Η καφετέρια είναι ο τόπος και ο χρόνος της συνάντησης, εκεί που δυο άνθρωποι συνομιλούν ήρεμα και έρχονται σε βαθιά ανθρώπινη επαφή.

Όλοι όσοι επιτίθενται στο καφενείο και στην κουλτούρα του μοιάζουν μ’ εκείνον τον νέο αστυνομικό του παπαδιαμαντικού «Ξεπεσμένου δερβίση», ο οποίος έκλεισε από ζήλο το διανυκτερεύον καφενείο και πέταξε στο δρόμο τον φτωχό δερβίση:

Τας ημέρας εκείνας είχε διορισθεί νέος αστυνόμος. Διά να δείξει τον ζήλον του, διέταξε να κλείσει το καφενείον, την νύκτα εκείνην. Αύριον ή μεθαύριον θα επέτρεπε πάλιν να μένει ανοικτόν. Αλλ’ η νυξ εκείνη είχε πέσει εις τον λαχνόν, ήτο πεπρωμένη νυξ. Ο καλός κλήτωρ, ενθυμείτο τας συμβουλάς του συναδέλφου του. Ανάγκη να βιάσει τον καφετζήν να κλείσει. Δεν επετράπη εις τον βοηθόν να μείνει εντός, διά να μη σηκωθεί και ανοίξει εις όσους ήτο πιθανόν να έλθουν να κρούσωσι την θύραν. Δεν επετράπη εις τον Δερβίσην, τον ανέστιον, τον πλάνητα, να μείνει, επί τη προφάσει ότι έπαιζε το νάι, κι εμάζωνε κόσμον, και δεν άφηνε τους γείτονας να κοιμηθούν. Ο Δερβίσης με το σαρίκι του, με τον τσουμπέν του, με τον δουλαμάν του, επήρε το τσιμπούκι του, το νάι του, κ’ έφυγε.

Και ο «άστεγος, ανέστιος, φερέοικος» δερβίσης, που διασκέδαζε κάθε νύχτα τους θαμώνες του καφενείου παίζοντας το νάι του, αναγκάστηκε να καταφύγει σε μια σήραγγα και να ξεπαγιάσει άγρυπνος μέχρι να ξημερώσει και ν’ ανοίξει πάλι το καφενείο. Γιατί δεν εργαζόταν, κι έτσι δεν είχε λεφτά και δεν μπορούσε να νοικιάσει ένα μέρος για να μείνει.

Γιώργος Πινακούλας

Advertisements

Tagged: , ,

2 thoughts on “Καφετέριας εγκώμιον

  1. Βασίλης Χατωνίδης Φεβρουαρίου 13, 2015 στο 15:30

    Ένα μεγάλο μπράβο Γιώργο. Πρώτα απ’όλα για το κείμενο και έπειτα για την «πρόταξη του στήθους» και την υπεράσπιση αυτών των μικρών «ναών» της κοινωνίας μας.

    Γιατί εκεί μέσα συντελείται πράγμα λαμπρό! Μία μυσταγωγία κοινωνικοποίησης και ικανοποίησης των αισθήσεων. Γευστικές, οπτικές, οσφρητικές και ακουστικές εμπειρίες κατακλύζουν αυτά τα μέρη που εδώ και περίπου τέσσερις αιώνες αποτελούν κέντρα «ψυχοθεραπείας» και παραγωγής υψηλής τέχνης, λογοτεχνικής και εικαστικής.

    Τι και αν άλλαξαν πολλά στην κοινωνία μας με την πάροδο του χρόνου; Η φράση «πάμε για καφέ να τα πούμε» θα μείνει βαθειά ριζωμένη για πάντα στον άνθρωπο.

    Δεν γίνεται λοιπόν παρά να ανατρέξουμε στο παρελθόν ώστε να διαπιστώσουμε τι πραγματικά είναι το καφέ.

    Γιατί άλλωστε «είμαστε και της καφεστίασης» έτσι δεν είναι Γιώργο; (αστείο της παρέας)

    Μου αρέσει!

  2. Γιώργος Πινακούλας Φεβρουαρίου 13, 2015 στο 21:48

    Βασίλη, σ’ ευχαριστώ πολύ για το σχόλιό σου. Χαίρομαι που σου άρεσε το κείμενο.
    Έτσι ακριβώς όπως τα λες: «μυσταγωγία κοινωνικοποίησης και ικανοποίησης των αισθήσεων».
    Και εννοείται πως είμαστε της καφεστίασης. Έστω και μόνο ως καταναλωτές καφέδων.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: