Ο Δον Κιχώτης πέφτει στο πηγάδι και σμικρύνεται

DonQuijoteDeLaMancha-767176

Το μικροδιήγημα είναι ένα λογοτεχνικό είδος που, παρότι υπάρχει από πολύ παλιά, –τουλάχιστον από την εποχή των μύθων του Αισώπου–, μέχρι πρόσφατα δεν είχε προσεχτεί ιδιαίτερα. Το μικροδιήγημα, όπως φανερώνει και τ’ όνομά του, είναι ένα διήγημα πολύ μικρό, ένα διήγημα που περιέχει πολύ περιορισμένο αριθμό λέξεων. Είναι όμως διήγημα, δηλαδή ανήκει στην αφηγηματική λογοτεχνία· έχει αφηγητή, χαρακτήρες και πλοκή με αρχή, μέση και τέλος.

Το περιοδικό Φρέαρ διοργάνωσε πρόσφατα έναν διαγωνισμό μικροδιηγήματος. Οι μοναδικοί κανόνες που έπρεπε να τηρήσουν οι συμμετέχοντες μικροδιηγηματογράφοι ήταν να μην ξεπεράσουν τις 150 λέξεις και να συμπεριλάβουν στο έργο τους τη λέξη «φρέαρ». Πριν από μερικές μέρες λοιπόν, ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα του διαγωνισμού. Νικητής είναι ο Π. Ένιγουεϊ με το μικροδιήγημά του «Φρέαρ»:

«Σάντσο, έχω κουραστεί να περιφέρομαι άσκοπα σ’ αυτό το μυθιστόρημα» και καβάλα στον Ροσινάντη, ύψωσε τη λόγχη του και όρμησε με μανία προς τον Μιχαήλ Θερβάντες, όμως καταποντίστηκε σ’ ένα ξεσκέπαστο φρέαρ.

Το μικροδιήγημα του Ένιγουεϊ είναι ένα πραγματικό αριστούργημα, ένα μικρό διαμάντι. Κατορθώνει μέσα σε τρεις μόλις γραμμές να χωρέσει τα πάντα: παρώδηση του μυθιστορήματος του Θερβάντες, στοχασμό περί της συγγραφής, καρναβαλική ανατροπή. Ουσιαστικά, καταφέρνει να μεταφέρει το θερβαντικό πνεύμα του κωμικού μυθιστορήματος στο σήμερα.

Ο Δον Κιχώτης απευθύνεται, όπως πάντα, στον αχώριστο σύντροφό του, τον Σάντσο Πάντσα: «Σάντσο, έχω κουραστεί να περιφέρομαι άσκοπα σ’ αυτό το μυθιστόρημα». Αυτό που του λέει ακούγεται βλακώδες, διότι ως αναγνώστες του μυθιστορήματος ξέρουμε ότι ο Δον Κιχώτης μιλάει πάντα με στόμφο αλλά αυτά που λέει δεν είναι παρά οι φαντασίες ενός τρελού. Το ζήτημα είναι όμως πως τώρα λέει την αλήθεια. Αντίθετα απ’ τον συνήθη ονειρικό του ιδεαλισμό, τώρα μιλάει με σκληρό ρεαλισμό: κατηγορεί τον Θερβάντες πως δεν έχει σχέδιο γι’ αυτόν, τον έχει βάλει απλώς να τριγυρνάει άσκοπα στην Ισπανία.

Αποφασίζει λοιπόν να εξοντώσει τον Θερβάντες, τον συγγραφέα που εξουσιάζει τη θέλησή του, και να επανακτήσει έτσι την ελευθερία του. Και αυτή η σκηνή φαίνεται γελοία. Εμείς, οι αναγνώστες του μυθιστορήματος, βλέπουμε να ζωντανεύει μπροστά μας πάλι η σκηνή στην οποία ο Δον Κιχώτης εφορμά εναντίον των ανεμόμυλων: καβαλικεύει τον Ροσινάντη, υψώνει τη λόγχη του και ορμάει με μανία. Και ξέρουμε βέβαια πως θα φάει τα μούτρα του, γιατί αυτό που θέλει να κάνει είναι αδύνατον. Νομίζει πως μπορεί να το κάνει επειδή ζει μέσα στα όνειρά του και στις φαντασίες του. Κι έτσι ακριβώς συμβαίνει: ένα ξεσκέπαστο πηγάδι εμφανίζεται μπροστά του, ο Δον Κιχώτης δεν το βλέπει (ούτε θα μπορούσε να το δει· κοιτάζει ψηλά, στα ιδανικά του, και όχι κάτω, στη γη, όπως ο ταπεινός Σάντσο) και πέφτει μέσα. Και η επίθεσή του στον δημιουργό και εξουσιαστή του, στον αγαπημένο και ταυτόχρονα μισητό πατέρα του, στέφεται με πλήρη αποτυχία.

Η επίθεση όμως του Δον Κιχώτη ενάντια στον Θερβάντες που μας παρουσιάζει ο Ένιγουεϊ δεν είναι σαν τις άλλες επιθέσεις του Δον Κιχώτη. Δεν είναι γελοία και χωρίς νόημα. Αντίθετα, είναι απόλυτα δικαιολογημένη. Είναι η επίθεση που κάθε ήρωας είναι αναγκασμένος να κάνει ενάντια στον συγγραφέα του, για να απελευθερωθεί απ’ αυτόν. Γιατί ο συγγραφέας και ο ήρωας είναι αντίπαλοι και η σύγκρουση μεταξύ τους είναι συνεχής και αδυσώπητη.

Η αποτυχία λοιπόν του Δον Κιχώτη, η πτώση του στο φρέαρ, είναι γεμάτη τραγικότητα. Ο συγγραφέας κερδίζει τη μάχη με τον ήρωά του άκοπα, χωρίς να κάνει την παραμικρή προσπάθεια. Ο ήρωάς μας χάνει από δικά του λάθη, από απροσεξία και ατυχία.

Γιώργος Πινακούλας

Advertisements

Tagged: , ,

3 thoughts on “Ο Δον Κιχώτης πέφτει στο πηγάδι και σμικρύνεται

  1. Ανώνυμος Ιανουαρίου 23, 2015 στο 21:27

    Πολύ ωραία αναφορά Γιώργο!

    Μου αρέσει!

  2. Spiros Katsas (@Azargled) Ιανουαρίου 24, 2015 στο 12:31

    Μπράβο Γιώργο! Όντως πολύ καλή προσπάθεια αυτή του Ένιγουεϊ. Σε πρώτη ευκαιρία θα ήθελα να διαβάσω και τον αυθεντικό «Δον Κιχώτη», από ότι έχω δει κάποιες πληροφορίες, πρόκειται για άκρως κλασικό και διδακτικό έργο.

    Μου αρέσει!

  3. Γιώργος Πινακούλας Ιανουαρίου 25, 2015 στο 23:53

    Σ’ ευχαριστώ πολύ, Ανώνυμε.
    Ναι, Σπύρο, να διαβάσεις οπωσδήποτε τον «Δον Κιχώτη». Είναι από τα σπουδαιότερα λογοτεχνικά κείμενα όλων των εποχών. Και έχει ιδιαίτερη αξία, γιατί κατορθώνει να συνδυάσει το τραγικό με το κωμικό, και το διδακτικό με το ψυχαγωγικό.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: