Για τη νοσταλγία

4857.original

Στο βιβλίο Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχήν, ο Θανάσης Βαλτινός παραθέτει ως μότο το γράμμα ενός Άραβα εμπόρου σε κάποιον Έλληνα συνεργάτη του. Εκεί διαβάζουμε: «Παρά την αποτυχία μας δεν πρέπει να στενοχωριόμαστε γιατί δεν έχουν σημασία τα πράγματα αλλά οι κρίσεις περί των πραγμάτων. Άλλωστε εμείς είμαστε επαγγελματίες της νοσταλγίας.» Η νοσταλγία, εξηγεί ο ανώνυμος Άραβας έμπορος, προέρχεται, όπως είναι γνωστό, από τις λέξεις νόστος και άλγος. Νόστος είναι η επιστροφή στην πατρίδα, η επάνοδος στο σπίτι και στους οικείους. Άλγος είναι ο πόνος, ιδιαίτερα ο ψυχικός πόνος, η θλίψη, η λύπη. Συνεπώς, νοσταλγία είναι η έντονη θλίψη που αισθάνεται εκείνος που βρίσκεται μακριά απ’ τον τόπο του και τους δικούς του, και ο οποίος επιθυμεί όσο τίποτε άλλο να επιστρέψει κοντά τους. Νοσταλγία ήταν το συναίσθημα που κατέκλυζε τον Οδυσσέα και τον έσπρωχνε να εκτεθεί σε οποιονδήποτε κίνδυνο προκειμένου να γυρίσει πίσω. Νοσταλγία ήταν και η θύμηση της οικίας του πατρός που ένιωσε στην εξορία ο Άσωτος της παραβολής. Νοσταλγία είναι ο πόνος που νιώθει κάθε ξενιτεμένος.

Υπάρχει όμως και μια άλλη νοσταλγία, συνεχίζει ο Άραβας έμπορος, το άλγος ενός άλλου νόστου. Γιατί νόστος δε σημαίνει μόνο την επιστροφή στους οικείους· σημαίνει και το ίδιο το ταξίδι, την περιπέτεια, την περιπλάνηση. Επομένως, νοσταλγία είναι και η ασυγκράτητη επιθυμία για περιπλάνηση, ο διακαής πόθος της φυγής και του ταξιδιού.

Και αυτή η δεύτερη έννοια της νοσταλγίας δεν μπορεί να αποκοπεί από την πρώτη. Η νοσταλγία του Οδυσσέα δεν είναι μόνο θερμός πόθος για επιστροφή στην πατρίδα αλλά και ακατανίκητη λαχτάρα για ταξίδι. Ο Οδυσσέας αποζητά εξίσου την επιστροφή και την περιπλάνηση. Όμοια και ο Άσωτος θέλει να φύγει μακριά απ’ το σπίτι του πατέρα του, ν’ ανοίξει τα φτερά του, να ταξιδέψει. Και ταυτόχρονα ποθεί να επιστρέψει και πονάει όταν θυμάται τους δικούς του. Και αυτός ο εσωτερικός διχασμός, διχασμός που ενοικεί σε κάθε ανθρώπινη ψυχή, εκφράζεται τέλεια στη λέξη νοσταλγία.

Αυτή τη διπλή σημασία της νοσταλγίας, καταλήγει ο Άραβας έμπορος, αποκάλυψε ο Καβάφης με την «Ιθάκη» του: «Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη. / Το φθάσιμον εκεί είν’ ο προορισμός σου. / Αλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου. / Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει·» Σκοπός του ταξιδιού είναι η επιστροφή, αλλά ταυτόχρονα το ταξίδι πρέπει να διαρκέσει όσο το δυνατόν περισσότερο.

Δε μένει παρά να προσθέσουμε σ’ αυτούς τους ωραιότατους στοχασμούς ενός εμπόρου ένα καταπληκτικό τραγούδι, το οποίο έχει για θέμα του ακριβώς τη νοσταλγία, δηλαδή την επιθυμία της φυγής, της περιπλάνησης, του ταξιδιού. Είναι το «Για πού το ’βαλες καρδιά μου» της Νατάσσας Μεσσήνη και του Ορφέα Περίδη. Το έχουν ερμηνεύσει πάμπολλοι Έλληνες καλλιτέχνες (ο Παύλος Παυλίδης, ο Φίλιππος Πλιάτσικας με τη Liset Alea, o Γιάννης Κότσιρας, ο Βασίλης Καρράς), με τον δικό του τρόπο ο καθένας. Εμείς προτείνουμε την παρακάτω, εξαίσια από κάθε άποψη, εκτέλεση του Σαράντη Σαλέα.

Γιώργος Πινακούλας

Advertisements

Tagged: , ,

6 thoughts on “Για τη νοσταλγία

  1. Blackdog (@mpoupa) Νοέμβριος 28, 2014 στο 20:52

    Ωραίο άρθρο Γιώργο μπράβο! Μου άρεσε πολύ ο συνδιασμός που έκανες με το τραγούδι!
    «Σκοπός του ταξιδιού είναι η επιστροφή, αλλά ταυτόχρονα το ταξίδι πρέπει να διαρκέσει όσο το δυνατόν περισσότερο.» φοβερός ο Καβάφης. ευχαριστούμε

    Μου αρέσει!

  2. Βασίλης Χατωνίδης Νοέμβριος 29, 2014 στο 18:31

    Σε ευχαριστούμε Γιώργο άλλη μια φορά για αυτά τα αποστάγματα σοφίας που ανεβάζεις και μας αρέσουν πολύ!

    Άψογο το ότι έντυσες το κείμενο με τέτοια μουσική υπόκρουση (χρωστάω και εγώ έναν Σαλέα άλλωστε όπως θυμάσαι στην στήλη μου).

    Αν και φαίνεται αυτοψυχαναλυτική η χροιά του κειμένου εύχομαι να μην υπάρχει κανένας που να έζησε μόνο το ταξίδι και να μην γεύτηκε την χαρά της «επιστροφής».

    Μου αρέσει!

  3. Γιώργος Πινακούλας Νοέμβριος 29, 2014 στο 18:33

    Ευχαριστώ θερμά, Blackdog και Βασίλη, για τα σχόλιά σας. Ιδιαίτερα ο χαρακτηρισμός «αποστάγματα σοφίας» για τα κειμενάκια μου είναι πολύ κολακευτικός, Βασίλη.
    Περιμένουμε με ανυπομονησία το κείμενό σου για τον γίγαντα Σαλέα.
    Όσο για τη χαρά της επιστροφής που αναφέρεις, νομίζω πως δεν μπορεί να υπάρξει αν δεν έχει προηγηθεί το ταξίδι: «πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο, / μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη. / Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.»

    Μου αρέσει!

  4. Spiros Katsas (@Azargled) Νοέμβριος 29, 2014 στο 19:32

    Ωραίο θέμα. Εύγε για άλλη μια φορά, Γιώργο. Όντως, σημασία έχει και η Ιθάκη (στόχος/προορισμός για κάτι) αλλά και το ταξίδι (η διαδικασία, ουσιαστικά να ζούμε στο «τώρα»). Είναι εκπληκτικό το τι σημαντικά πράγματα μπορείς να μάθεις για τη ζωή και από τη λογοτεχνία, αλλά και τη μυθολογία και τα κλασικά έπη. Μπορείς να βρείς πολλές «αλήθειες» ψάχνοντας.
    Επίσης, να αναφέρω και κάτι από το Χριστιανισμό – βλέποντάς το όμως από μια γενικότερη οπτική – ότι για να υπάρξει η ανάσταση πρέπει να προηγηθεί πρώτα η σταύρωση.
    Το τραγούδι πολύ συναισθηματικό. Μου θύμισες κιόλας (παρόλο που δε σχετίζεται άμεσα) να ψάξω περισσότερο και τον Σαλέα.

    Μου αρέσει!

  5. Ανώνυμος Νοέμβριος 30, 2014 στο 16:35

    πολύ καλό κείμενο Γεώργιε.Έχεις κι άλλα τετοια στα σκαριά???περιμενούμε…

    Μου αρέσει!

  6. Γιώργος Πινακούλας Δεκέμβριος 1, 2014 στο 10:04

    Ευχαριστώ, Σπύρο, για το σχόλιό σου. Νομίζω κι εγώ πως η λογοτεχνία και η ζωή είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Όχι μόνο μαθαίνουμε από τη λογοτεχνία, αλλά μέσα απ’ αυτήν ζούμε πολλές ζωές.
    Ανώνυμε, δεν έχω γράψει ακόμα κάτι άλλο. Για χάρη σου όμως θα βιαστώ να γράψω κάτι.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: