Κάποιες σκέψεις για τη μοναχικότητα

writer-736783

Μοναχικότητα. Παρεξηγημένος όρος, κάποιους το άκουσμα αυτής της λέξης και μόνο τους φοβίζει. Πολλές φορές συγχέεται με τη μοναξιά, παίρνοντας αρνητική έννοια. Είναι όμως κάτι αρνητικό και βαρύ η μοναχικότητα, που θα πρέπει να μας φοβίζει; Θα προσπαθήσω να δώσω τη δική μου οπτική στο θέμα, διατηρώντας παράλληλα όσο μπορώ και μια αντικειμενικότητα. Να σημειώσω επίσης ότι το άρθρο είναι ερασιτεχνικό, οπότε σε κάποια σημεία, όπως στο θέμα των θρησκειών (προς το τέλος του άρθρου), αναφέρομαι πολύ συνοπτικά -δηλαδή πώς συνδέονται με το θέμα της μοναχικότητας- και δεν δίνω ιδιαίτερη έμφαση στις λεπτομέρειες αυτών, για το οποίο θα χρειαζόταν πολύ περισσότερος χώρος, χρόνος και έρευνα.

Κατ’ αρχάς, να σημειώσω τη διαφορά της μοναχικότητας από τη μοναξιά – τουλάχιστον όπως το βλέπω προσωπικά. Η μοναξιά είναι το συναίσθημα που νιώθει κάποιος όταν (πιστεύει ότι) οι άλλοι δεν τον καταλαβαίνουν, δεν νοιάζονται για αυτόν, δεν αναγνωρίζουν την αξία του σαν άτομο και γενικά όταν δεν έχει άλλα άτομα να μοιραστεί ανοιχτά τα ενδιαφέροντά του, τις χαρές και τους πόνους του κ.λπ. Μπορεί κάποιος να είναι ανάμεσα σε πολύ κόσμο, και μάλιστα να έχει επαφή μαζί τους, αλλά για ορισμένους λόγους να μην έχει ουσιαστικές σχέσεις, και να νιώθει μόνος. Μάλιστα, υπάρχουν και άτομα που έχουν κάποια σχέση, βλέπουν το σύντροφό τους τακτικά, και παρ’ όλα αυτά νιώθουν γενικά μόνοι. Σίγουρα η μοναξιά -τουλάχιστον από μόνη της- είναι κάτι αρνητικό και αν συμβαίνει μακροχρόνια, μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη, οξυθυμία, ψυχοσωματικά θέματα και άλλα προβλήματα. Οπότε καλό θα είναι (προσπαθώ να αποφεύγω όσο μπορώ το «πρέπει» όταν εκφράζομαι) να αναλαμβάνεται και η ανάλογη δράση για κοινωνικότητα, εκφραστικότητα και γενικά σύνδεση με άτομα που μπορείς να έχεις καλές σχέσεις -ουσιαστικές και όχι μόνο τυπικές- σε γενικές γραμμές. Μπορεί να χρειαστεί ορισμένες περιπτώσεις και η βοήθεια ενός ειδικού, το οποίο φυσικά δεν είναι κάτι κατακριτέο, απεναντίας δείχνει υπευθυνότητα από το άτομο να αντιμετωπίσει το θέμα πιο σοβαρά.

Η μοναχικότητα πιστεύω είναι τελείως άλλο πράγμα. Αν και ο καθένας θα δώσει το δικό του ορισμό, πιστεύω ότι απλά είναι το να περνάς συνειδητά χρόνο μόνος σου, χωρίς ιδιαίτερη επαφή με άλλους ανθρώπους. Χωρίς να πιστεύω ότι από μόνο του αυτό είναι κάτι θετικό ή αρνητικό, σε υγιείς δόσεις μπορεί να είναι πολύ ωφέλιμo. Πολλοί την αποφεύγουν κυρίως επειδή δεν έχουν συνηθίσει να κάνουν πράγματα μόνοι τους και βαριούνται, ή επειδή είναι πιο εύκολο να απορροφηθούν από τις -πολλές φορές αρνητικές- σκέψεις τους (ίσως εδώ βρίσκεται και η λεπτή γραμμή μεταξύ μοναχικότητας και μοναξιάς). Όμως, η μοναχικότητα μπορεί να είναι μια ευκαιρία για να γνωρίσεις τον εαυτό σου καλύτερα (η αυτογνωσία λείπει σε γενικές γραμμές από το σύγχρονο άνθρωπο), να κάνεις κάτι δημιουργικό όπως το να συνθέσεις ένα μουσικό κομμάτι ή να γράψεις κάποιο ποίημα ή δοκίμιο, να εξασκήσεις τις ικανότητές σου σε κάποιο θέμα, όπως το να διαβάσεις ενδιαφέροντα βιβλία ή να ασχοληθείς με μια επιστήμη, όπως π.χ. την Πληροφορική, να κάνεις γυμναστική -κατά προτίμηση σε φυσικό χώρο αν είναι δυνατό-, να ψυχαγωγηθείς με κάποιο παιχνίδι το οποίο απαιτεί και σκέψη, και γενικά οποιαδήποτε ασχολία -«δημιουργική» ή μη- απαιτεί ησυχία, συγκέντρωση και αυτοπειθαρχία. Δηλαδή, μπορείς μέσω της μοναχικότητας να εξελίξεις τον εαυτό σου σαν προσωπικότητα – τουλάχιστον στα θέματα που δεν είναι απαραίτητη η ανθρώπινη επαφή. Επίσης, με τη μοναχικότητα μπορείς να ελέγξεις περισσότερο τις σκέψεις σου συνειδητά, να δεις τα πράγματα πιο αντικειμενικά, να βρεις ψυχική γαλήνη και πνευματικότητα – χρησιμοποιώντας αν χρειαστεί και τεχνικές όπως η μελέτη πνευματικών κειμένων, ο διαλογισμός ή η προσευχή (ανάλογα και με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του καθενός). Ειδικά αυτό το τελευταίο είναι δύσκολο να γίνει σε ένα περιβάλλον με πολλά ανθρώπινα -και μη- ερεθίσματα. Βέβαια, θέλει προσοχή γιατί οι αρνητικές σκέψεις, αν δεν τους δώσουμε τα σωστά ερεθίσματα, μπορεί να φουντώσουν και να καταλήξουν να μας ελέγχουν – αντί να τις ελέγχουμε εμείς, οδηγώντας μας και στη μοναξιά όπως αναφέρθηκε παραπάνω.

Αυτό το τελευταίο θέμα σχετικά με τη σύνδεση μοναχικότητας και πνευματικότητας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Όλες οι γνωστές θρησκείες, όπως και κάποιες πολύ αξιόλογες προσωπικότητες (π.χ. Όσσο, Βούδας), δίνουν ιδιαίτερη αξία στη μοναχικότητα σαν τρόπο ζωής. Η μοναχικότητα, όπως ανέφερα, είναι απαραίτητη για την πνευματική ανύψωση του ανθρώπου – ένας Βουδιστής το βλέπει σαν την πορεία προς την υψηλή συνειδητότητα και τη φώτιση (enlightenment), ένας Χριστιανός Ορθόδοξος μοναχός σαν την πορεία προς την ηθική βελτίωση και τελικά τη θέωση κ.λπ. Ακόμα και κάποιος που δηλώνει αγνωστικιστής, δηλαδή δεν πιστεύει στο Θεό ή σε κάποιο δόγμα, μπορεί να μελετήσει το μυστήριο του σύμπαντος και της φύσης, όπως και το πώς ο άνθρωπος συνδέεται με αυτό. Δεν είναι τυχαίο που τα μοναστήρια και οι ερημίτες -και στο Χριστιανισμό αλλά και σε άλλες θρησκείες και φιλοσοφίες, βλ. Ινδοί γκουρού- βρίσκονται συνήθως μακριά από τον όχλο και τη βαβούρα της κοσμικής ζωής, περιβάλλον κατάλληλο για απλή ζωή και πνευματικά θέματα. Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι όταν ζεις μακροχρόνια μόνος, ή σε μια πολύ μικρή κοινωνία με ιδιαίτερη έμφαση σε μοναχικές ασχολίες (όπως η προσευχή στα μοναστήρια), τα υλικά αγαθά και η δόξα χάνουν τη δύναμή τους – προφανώς επειδή είναι κατασκευάσματα της κοσμικής κοινωνίας, άλλος ένας λόγος που βοηθάει τον άνθρωπο να ανελιχθεί πνευματικά.

Για να κλείσω, η προσωπική μου γνώμη είναι πως η μοναχικότητα σε υγιείς δόσεις χρειάζεται -ειδικά στο σύγχρονο άνθρωπο-, όμως παράλληλα επιβάλλεται να συνοδεύεται συνειδητά και από τις κατάλληλες σκέψεις και ενέργειες, ώστε να έχει θετικό αποτέλεσμα, αντί να μας κάνει να μαραζώσουμε και τελικά να μας οδηγήσει στη μοναξιά και αποξένωση από τους άλλους ανθρώπους. Σίγουρα δε θα πρέπει να μας φοβίζει και μπορούμε να την αγκαλιάσουμε και να τη δεχτούμε στη ζωή μας. Αν μπορούμε να είμαστε και σε φυσικό περιβάλλον ακόμα καλύτερα -προσωπικά μου αρέσει πολύ όσο μπορώ να περνάω και κάποια διαστήματα στο εξοχικό, κοντά στη φύση και έχοντας αρκετό χρόνο μόνος για διάφορες δραστηριότητες- έχοντας φυσικά ανθρώπινη επαφή, απλά όχι τόσο συχνά και έντονα όσο στην πόλη. Παραθέτω και κάποια αποφθέγματα γνωστών προσωπικοτήτων σχετικά με τη μοναχικότητα:

Μοναχικότητα, το καταφύγιο του στοχαστή, του μεγαλοφυή ο αχώριστος σύντροφος.
Ρ. Έμερσον

Τα πάντα που αξίζουν σεβασμό και θαυμασμό γεννήθηκαν μέσα στην απομόνωση και μοναχικότητα, μακριά από την κοινωνία.
Ζ. Πολ

Η μοναχικότητα είναι ο δρόμος από τον οποίο το πεπρωμένο θέλει να οδηγήσει τον άνθρωπο στον εαυτό του.
Χ. Έσσε

[photo source: http://josephomotayo.blogspot.gr]

Spiros Katsas (@Azargled)

Advertisements

Tagged: , ,

5 thoughts on “Κάποιες σκέψεις για τη μοναχικότητα

  1. Νίκος Ξ. Οκτώβριος 18, 2014 στο 11:38

    πολύ καλό κείμενο Σπύρο!!!

    Μου αρέσει!

  2. Πελοπίδας Νικολόπουλος Οκτώβριος 18, 2014 στο 14:59

    Νομίζω πως η τελευταία παράγραφος δείχνει ακριβώς την προσέγγιση που πρέπει να έχουμε με τη μοναχικότητα. Απλώς να παρατηρήσω ότι η μοναχικότητα στην «ακραία» μορφή της (εννοώ ερημίτες, μοναχοί αποξενωμένοι από τον κοσμο ανεξαρτήτως θρησκείας κλπ.) δεν είναι για τον κάθε άνθρωπο και αποτελεί μεγάλη απόφαση. Ο άνθρωπος είναι πλασμένος να ζει μέσα στη κοινωνία και να είναι σε συνεχή επαφή με τους άλλους ανθρωπους βοηθώντα τόσο τον ευατό του όσο και την κονωνία. Γι αυτό για μένα θα πρέπει να υπάρχει πάντα μέτρο στις στιγμές που επιλέγει να απομονωθεί.
    Ωστόσο οι άνθρωποι, μπορούν να ζουν μοναχικά και μέσα στην κοινωνία, πλείστα παραδείγματα ανθρώπων κυρίως της τέχνης και της επιστήμης (π.χ. Αινστάιν, Γκαουντί, Καβάφης, Παπαδιαμάντης και πολλοί άλλοι) που αφιερνώνονται σε αυτό που κάνουν, αν και όλοι ήταν ιδιαίτερα ιδιόρρυθμοι ενω και ο ίδιος ο Χριστός πριν βγει στον κόσμο να κηρύξει επέλεξε το δρόμο της μοναχικότητας και στη συνέχεια ήταν συνεχεια με αυτόν.

    Μου αρέσει!

  3. Blackdog (@mpoupa) Οκτώβριος 18, 2014 στο 17:12

    Εγώ κάπως μπερδεύομαι με αυτή την έννοια.. Δηλαδή θεωρώ ότι είναι πολύ δύσκολο να ορίσεις τα όρια της μοναχικότητας. Μπορεί εγώ να θεωρώ ότι αφιερώνω πολύ ώρα μόνος για σκέψεις, προσωπικές ασχολίες κλπ και σε άλλον να φαίνονται ελάχιστες. Δεν νομίζω λοιπόν ότι ορίζεται εύκολα σε καθημερινούς ανθρώπους των κοινωνιών αυτή η έννοια.
    Τώρα επειδή το θέμα πήγε στο μοναχισμό των χριστιανών να πω ότι τα μοναστήρια στηρίζουν την έννοια της κοινωνίας και όχι της μοναχικότητας και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ ότι νομίζουμε ότι κάνουμε εμείς που ζούμε στις κοινωνίες. Δεν ξέρω για τον Βουδισμό και τις άλλες θρησκείες αλλά η μοναχικότητα δεν θεωρώ ότι είναι απαραίτητη για την πνευματική ανύψωση του ανθρώπου στο χριστιανισμό. Μπορεί να συμβαίνει και το αντίθετο. Οπότε γενικά συμφωνώ με τον Πελοπίδα ότι η μοναχικότητα στην ακραια μορφή της, και μάλλον σε αυτη που όντως έχει νοήμα να χρησιμοποιούμε τη λέξη, απαιτεί μεγάλη διάκριση και προσεκτικό χειρισμό για να είναι ωφέλιμη πνευματικά(σύμφωνα με τον χριστιανισμό).
    Τέλος να πω ότι αν είναι έτσι και εγώ μάλλον είμαι άνθρωπος της τέχνης και της επιστήμης γιατί έχω αφιερώσει πολλές ώρες μόνος μου για να πετύχω αυτό που θέλω αλλά δεν νομίζω ότι είμαι ιδιόρρυθμος. Δηλαδή ποιος τελικά δεν αφιερώνει χρόνο μόνος του για να εργαστεί και να πετύχει το σκοπό του; Πρέπει να είσαι ζωγράφος, ποιητής ή επιστήμονας για να το κάνεις; Μήπως τελικάι ιδιόρρυθμοι είναι αυτοί που επιλέγουν συνειδητά να αποκοπούν οι ίδιοι από την κοινωνία;

    Μου αρέσει!

  4. Spiros Katsas (@Azargled) Οκτώβριος 25, 2014 στο 18:25

    Ευχαριστώ για τις απαντήσεις σας. Προσωπικά πιστεύω ότι δε χρειάζεται απαραίτητα κάποιος να αποκοπεί τελείως από την κοινωνία για να προσφέρει σημαντικό έργο – αν και υπάρχουν κάποια χτυπητά παραδείγματα, βλέπε π.χ. J.D. Salinger – όμως μπορεί να αφιερώνει περισσότερο χρόνο μόνος του, ώστε μετά να έχει μια πιο σημαντική επιρροή στην κοινωνία, όπως οι προσωπικότητες που ανέφερε παραπάνω ο Πελοπίδας. Για παράδειγμα ο Χριστός, πέρασε και μεγάλες περιόδους μόνους του, π.χ. στην έρημο με νηστεία, αλλά ένα μεγάλο μέρος της ζωής του ήταν μέσα στην Εβραϊκή κοινωνία. (Σημείωση: ο Χριστός βέβαια – τουλάχιστον κατά τους Χριστιανούς – έχει και θεϊκή υπόσταση, οπότε δεν ξέρω αν για το παράδειγμά μας μετράει και πλήρως…). Αν κάποιος αφιερώνει σχεδόν όλο το χρόνο στην κοινωνικότητα και στην παρέα – που δεν είναι βέβαια κατακριτέο αν περνάει καλά και τη βρίσκει έτσι – δεν έχει γενικά χρόνο για να κάνει κάτι παραγωγικό και προσωπικό, ούτε να βρει σε βάθος τον εαυτό του. Επίσης, αν και αρκετές «μοναχικές» προσωπικότητες ήταν ιδιόρρυθμες, δεν πιστεύω ότι πάντα η μοναχικότητα (τουλάχιστον σε λογικά πλαίσια) οδηγεί στην ιδιορρυθμία – βέβαια τα όρια είναι λεπτά μιας και η κοινωνία καθετί αποκλίνον έστω και σε μικρό βαθμό το αποκαλεί ιδιόρρυθμο – αυτό το είχα αναλύσει και σε προηγούμενό μου άρθρο, το «Βλέποντας τα πράγματα όπως είναι». Ιδιόρρυθμες μπορεί να θεωρούνται και προσωπικότητες όπως ο Άσιμος, ο Jim Morrison, ή ακόμα και ο Τζίμης Πανούσης, παρ’ όλο που απ’ όσο ξέρω δεν είχαν τη φήμη του μοναχικού, τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό. Πάντως όπως και να χει, το άρθρο αυτό δεν επιβάλλει κάποιον «ακραίο» τρόπο ζωής – ισορροπία χρειάζεται πάνω απ’ όλα – αλλά είναι περισσότερο σαν ερέθισμα ώστε να δούμε από μια άλλη πλευρά τα πράγματα.

    Μου αρέσει!

  5. Μανώλης Μ. Οκτώβριος 25, 2014 στο 23:01

    πολύ φρόνιμη και συνετή απάντηση.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: